<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article article-type="research-article" dtd-version="1.3" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xml:lang="ru"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">kemsu</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="ru">СибСкрипт</journal-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>SibScript</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn pub-type="ppub">2949-2122</issn><issn pub-type="epub">2949-2092</issn><publisher><publisher-name>Kemerovo State University</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="doi">10.21603/2078-8975-2020-22-2-481-488</article-id><article-id custom-type="elpub" pub-id-type="custom">kemsu-4694</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="heading"><subject>Research Article</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="ru"><subject>Языкознание</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="section-heading" xml:lang="en"><subject>Linguistics</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title>Понимание грамматической категории рода у Фернана де Оливейры</article-title><trans-title-group xml:lang="en"><trans-title>Interpretation of Grammatical Category of Gender by Fernão de Oliveira</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author" corresp="yes"><contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0000-0002-1102-3342</contrib-id><name-alternatives><name name-style="eastern" xml:lang="ru"><surname>Архипов</surname><given-names>С. В.</given-names></name><name name-style="western" xml:lang="en"><surname>Arkhipov</surname><given-names>S. V.</given-names></name></name-alternatives><bio xml:lang="ru"><p>Сергей В. Архипов</p><p>г. Москва</p></bio><bio xml:lang="en"><p>Sergey V. Arkhipov</p><p>Moscow</p></bio><email xlink:type="simple">lusofon@mail.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff-1"/></contrib></contrib-group><aff-alternatives id="aff-1"><aff xml:lang="ru">Московский государственный университет пищевых производств<country>Россия</country></aff><aff xml:lang="en">Moscow State University of Food Production<country>Russian Federation</country></aff></aff-alternatives><pub-date pub-type="collection"><year>2020</year></pub-date><pub-date pub-type="epub"><day>08</day><month>07</month><year>2020</year></pub-date><volume>22</volume><issue>2</issue><fpage>481</fpage><lpage>488</lpage><permissions><copyright-statement>Copyright &amp;#x00A9; Архипов С.В., 2020</copyright-statement><copyright-year>2020</copyright-year><copyright-holder xml:lang="ru">Архипов С.В.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="en">Arkhipov S.V.</copyright-holder><license license-type="creative-commons-attribution" xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/" xlink:type="simple"><license-p>This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.</license-p></license></permissions><self-uri xlink:href="https://www.sibscript.ru/jour/article/view/4694">https://www.sibscript.ru/jour/article/view/4694</self-uri><abstract><p>В статье представлен анализ грамматической категории рода с точки зрения видного португальского лингвиста XVI в. Ф. де Оливейры, создавшего первую грамматику португальского языка (1536). Источниками исследования являются следующие произведения португальского автора: «Грамматика португальского языка», военно-морской трактат «Искусство войны на море», краткое историческое повествование о кругосветной экспедиции Ф. де Магеллана «Путешествие Фернана де Магеллана», трактат по кораблестроению «Книга о строительстве кораблей». В качестве объекта исследования использован языковой материал, отобранный как из грамматики Ф. де Оливейры, так и из других его вышеуказанных работ на основе ряда лингвистических критериев методом сплошной выборки. Рассматриваются способы определения рода: морфонологический, морфологический, синтаксический, анафорический, способ вторичной морфологизации. Для этого также исследуется явление вокалической инфлексии (чередование открытых и закрытых, чистых и носовых звуков), слова с одним окончанием для мужского и женского рода. Наряду с этим исследуются критерии выделения классов родов. Анализ воззрений португальского грамматиста на проблему грамматического рода показал, что не была рассмотрена проблема рода у слов Singularia / Pluralia tantum, грамматических дублетов, топонимов, эпиценов, притяжательных местоимений, причастий.</p></abstract><trans-abstract xml:lang="en"><p>The present research featured the definition of grammatical gender category as it was coined by Fernão’s de Oliveira (1507–1581), a prominent Portuguese linguist that wrote the first Grammar of the Portuguese Language (1536), where he outlaid the main principles of gender classification. The research was based on F. de Oliveira’s works, namely The Grammar of the Portuguese Language, The Art of Sea Warfare, The Voyage of Fernão de Magalhães, and The Book of Shipbuilding. The linguistic data were selected from the above-mentioned works based on linguistic criteria by the method of continuous sampling. The article also describes various gender definition methods, e.g. morphonology, morphology, anaphora, syntax, secondary morphologization, words of one flexion, and vocalic inflexion (alternation of open and closed, pure and nasal vowels). The analysis of Oliveira’s speculations on grammatical gender revealed that the Portuguese grammarian failed to cover the issues of Singularia / Pluralia tantum, grammatical doublets, toponyms, epicenes, possessive pronouns, and participles.</p></trans-abstract><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>грамматика португальского языка</kwd><kwd>классы родов</kwd><kwd>родовые показатели</kwd><kwd>способы определения родов</kwd></kwd-group><kwd-group xml:lang="en"><kwd>Portuguese grammar</kwd><kwd>classes of genders</kwd><kwd>gender’s indexes</kwd><kwd>gender definition methods</kwd></kwd-group></article-meta></front><back><ref-list><title>References</title><ref id="cit1"><label>1</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Gonçalves M.-F. A língua portuguesa e a tríade codificadora // Libros Relege, Volge, Lege: O livro antigo na Biblioteca do Exército / Mário J. Freire da Silva, Tiago C. P. Dos Reis Miranda (coord.). Lisboa: Biblioteca do Exército, 2018. P. 279–297.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Gonçalves M.-F. A língua portuguesa e a tríade codificadora. Libros Relege, Volge, Lege: O livro antigo na Biblioteca do Exército, Mário J. Freire da Silva, Tiago C. P. Dos Reis Miranda (coord.). Lisboa: Biblioteca do Exército, 2018, 279–297.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit2"><label>2</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Barroso H. Morfosintaxe em Fernão de Oliveira (1536) // Diacritica. 2015. Vol. 29. № 1. P. 379–393.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Barroso H. Morfosintaxe em Fernão de Oliveira (1536). Diacritica, 2015, 29(1): 379–393.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit3"><label>3</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Kossarik M. Amplificação dos fins da descrição da língua como fator da evolução do cânone grammatical (Do cânone único à diversificação de tipos da descrição grammatical – obras portuguesas dos séculos XVI e XVII) // Atti del XXVIII Congresso internazionale di linguistica e filologia romanza (Roma, 18–23 luglio) / eds. R. Antonello, M. Glessgen, P. Videsott. Strassbourg: Éditions de linguistique et de philologie, 2018. T. 2. P. 1672–1682.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kossarik M. Amplificação dos fins da descrição da língua como fator da evolução do cânone grammatical (Do cânone único à diversificação de tipos da descrição grammatical – obras portuguesas dos séculos XVI e XVII). Atti del XXVIII Congresso internazionale di linguistica e filologia romanza, Roma, 18–23 luglio, eds. Antonello R., Glessgen M., Videsott P. Strassbourg: Éditions de linguistique et de philologie, 2018, vol. 2, 1672–1682.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit4"><label>4</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Doliveira F. Grammatica da lingoagem portugueſa. Lixboa, 1536. [38] f.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Doliveira F. Grammatica da lingoagem portugueſa. Lixboa, 1536, 38.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit5"><label>5</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Barros J. de. Grammatica da lingua portugueſa. Olyssipone, 1540. MDXL p.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Barros J. de. Grammatica da lingua portugueſa. Olyssipone, 1540, MDXL.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit6"><label>6</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Gândavo P. Magalhães de. Regras qve ensinam a maneira de escrever a orthographia da lingua portugueſa, com hum Dialogo que adiante se segue em defensam da mesma lingua. Lisboa, 1574. [36] f.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Gândavo P. Magalhães de. Regras qve ensinam a maneira de escrever a orthographia da lingua portugueſa, com hum Dialogo que adiante se segue em defensam da mesma lingua. Lisboa, 1574, 36.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit7"><label>7</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Lião D. N. de. Orthographia da lingoa portvgvesa: obra vtil &amp; necessaria assi pera bem screuer a lingoa Hespanhol como a Latina &amp; quaesquer outras que da Latina teem origem. Lisboa, 1576. MDLXXVI p.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Lião D. N. de. Orthographia da lingoa portvgvesa: obra vtil &amp; necessaria assi pera bem screuer a lingoa Hespanhol como a Latina &amp; quaesquer outras que da Latina teem origem. Lisboa, 1576, MDLXXVI.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit8"><label>8</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Lião D. N. de. Origem da lingoa portvgveſa. Lisboa, 1606. MDCVI p.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Lião D. N. de. Origem da lingoa portvgveſa. Lisboa, 1606, MDCVI.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit9"><label>9</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Gouveia de Frias M. C. A categoria gramatical do genero do português antigo ao português actual // Estudos em homenagem ao Professor Doutor Mário Vilela. Porto: Faculdade de Letras de Universidade de Porto, 2005. Vol. 2. P. 527–544.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Gouveia de Frias M. C. A categoria gramatical do genero do português antigo ao português actual. Estudos em homenagem ao Professor Doutor Mário Vilela. Porto: Faculdade de Letras de Universidade de Porto, 2005, vol. 2, 527–544.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit10"><label>10</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Вольф Е. М., Никонов Б. А. Португальский язык. М.: МГУ, 1965. 240 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Wolf E. M.,Nikonov B. A. The Portuguese language. Moscow: MGU, 1965, 240. (In Russ.)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit11"><label>11</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Катагощина Н. А., Вольф Е. М. Сравнительно-сопоставительная грамматика романских языков. Иберо-романская подгруппа. М.: Наука, 1968. 256 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Katagoshchina N. A.,Wolf Е. М. Comparative grammar of the Romance languages. Ibero-Romance sub-group. Moscow: Nauka, 1968, 256. (In Russ.)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit12"><label>12</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Косарик М. А. Отказ от иерархического видения языков в португальской лингвистике XVI–XVII вв. // Древняя и Новая Романия. 2015. № 16. С. 162–171.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kosarik M. A. The role of XVI–XVII centure Portuguese linguistic tradition in abandoning the hierarchical view on languages. Drevniaia i Novaia Romaniia, 2015, (16): 162–171. (In Russ.)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit13"><label>13</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Oliueyra F. de. Arte da guerra do mar. Coimbra, 1555. [4], 9–80 f.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Oliueyra F. de. Arte da guerra do mar. Coimbra, 1555, [4], 9–80.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit14"><label>14</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Oliueyra F. de. Liuro da fabrica das naos. [Ca. 1580]. [3] f., [164] p.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Oliueyra F. de. Liuro da fabrica das naos. [Ca. 1580], [3], [164].</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit15"><label>15</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Oliueyra F. de. Sancta Columba [1507–85] opera duo: Ars nautica, autographa. Viagem de Fernao de Magalhaes, ʃecundum narrationem cuiuʃdam ʃocii et ʃuppletus ex aliis fontibus, luʃitanice. XVI [1555]. 1 deel, geschreven op papier, 255 f.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Oliueyra F. de. Sancta Columba [1507–85] opera duo: Ars nautica, autographa. Viagem de Fernao de Magalhaes, ʃecundum narrationem cuiuʃdam ʃocii et ʃuppletus ex aliis fontibus, luʃitanice. XVI [1555]. 1 deel, geschreven op papier, 255.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit16"><label>16</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Louro J.-I. Origem e flexão dalguns nomes em -ão // Boletim de filologia. T. XIII, fasc. 1–2. Lisboa: Centro de Estudos filológicos, 1952. P. 37–65.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Louro J.-I. Origem e flexão dalguns nomes em –ão. Boletim de filologia, XIII, fasc. 1–2. Lisboa: Centro de Estudos filológicos, 1952, 37–65.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit17"><label>17</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Косарик М. А. Описание языковой системы в ранних лингвистических памятниках Португалии. Т. 1: Фонетика. Морфемика. Морфология. Морфология именных частей речи. М.: МАКС Пресс, 2013. 238 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kossárik M. A. Description of language system in the earlier linguistic works in Portuguese of XVI–XVII centuries. Vol. 1: Phonetics. Morphemics. Morphology. Morphology of noun parts of speech. Moscow: MAKS Press, 2013, 238. (In Russ.)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit18"><label>18</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Косарик М. А. Разработка лексикологической проблематики в ранних грамматиках, трактатах и диалогах о языке (на материале филологических сочинений Португалии) // Stephanos. 2017. № 6. С. 85–113.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kossárik M. A. Analysis of lexicological problems in early Portuguese grammars, treatises and dialogues on language. Stephanos, 2017, (6): 85–113. (In Russ.)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit19"><label>19</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Kossárik М. А. Concepciones pre-coserianas en los monumentos lingüísticos portugueses de los siglos XVI y XVII // Kompetenz – Funktion – Variation / Competencia – Función – Variación: Linguistica Coseriana V / eds. T. Stehl, G. Hasler. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2017. P. 351–367.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Kossárik М. А. Concepciones pre-coserianas en los monumentos lingüísticos portugueses de los siglos XVI y XVII. Kompetenz Funktion – Variation / Competencia – Función – Variación: Linguistica Coseriana V, eds. Stehl T., Hasler G. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2017, 351–367.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit20"><label>20</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Михайлова Е. Н. Проблема языковой вариативности в концепции Шарля де Бовеля (1533) // Романские языки и культуры: от античности до современности: сб. мат-лов VIII Междунар. науч. конф. (Москва, 26–27 ноября 2015 г.) М.: МАКС Пресс, 2016. С. 211–218.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Mikhaylova E. N. The problem of language variability in the conception of Charles de Bovelles (1533). Romance languages and cultures: from ancient times to this day: Proc. VIII Intern. Sci. Conf., Moscow, November 26–27, 2015. Moscow: MAKS Press, 2016, 211–218. (In Russ.)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit21"><label>21</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Михайлова Е. Н. Ренессансные грамматики французского языка: проблема типологии // Эволюция романских языков: от языка народности к языку нации: мат-лы Междунар. науч. конф. (Москва, 26–27 июня 2018 г.) М.: МГОУ, 2018. С. 28–31.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Mikhaylova E. N. The renaissance French grammars: typology problems. Evolution of the Romance languages: from people’s language to the national language: Proc. Intern. Sci. Conf., Moscow, June 26–27, 2018. Moscow: MGOU, 2018, 28–31. (In Russ.)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit22"><label>22</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Хаза Мохаммед Абду Мохаммед. Становление принципов описания местоимений во французских грамматиках XVI века: дис. … канд. филол. наук. Белгород, 2018. 190 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Khaza Mokhammed Abdu Mokhammed. Formation of description principles of pronouns in French grammars of the XVI century. Cand. Philol. Sci. Diss. Belgorod, 2018, 190. (In Russ.)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit23"><label>23</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Жолудева Л. И. Вариативность итальянского языка XVI в. и ее осмысление в лингвистических сочинениях эпохи: дис. … д-ра филол. наук. М., 2019. 480 с.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Zholudeva L. I. Variability of the Italian language in XVI century and variation comprehension in the current linguistic works. Dr. Philol. Sci. Diss. Moscow, 2019, 480. (In Russ.)</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit24"><label>24</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Zholudeva L. Written and spoken Italian in the XVI century. The plurality of functional languages and its impact on standardization // Kompetenz – Funktion – Variation / Competencia – Función – Variación: Linguistica Coseriana V / eds. T. Stehl, G. Hasler. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2017. P. 221–230.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Zholudeva L. Written and spoken Italian in the XVI century. The plurality of functional languages and its impact on standardization. Kompetenz – Funktion – Variation / Competencia – Función – Variación: Linguistica Coseriana V, eds. Stehl T., Hasler G. Frankfurt am Main: Peter Lang, 2017, 221–230.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="cit25"><label>25</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="ru">Celani S. Alle origini della grammaticografia portoghese. Roma: Nuova Cultura, 2012. 118 p.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="en">Celani S. Alle origini della grammaticografia portoghese. Roma: Nuova Cultura, 2012, 118.</mixed-citation></citation-alternatives></ref></ref-list><fn-group><fn fn-type="conflict"><p>The authors declare that there are no conflicts of interest present.</p></fn></fn-group></back></article>
